Income Tax Return (ITR) भरताना सर्वात मोठा प्रश्न असतो — “मला कोणता ITR Form भरावा लागेल?”

चुकीचा ITR Form निवडल्यास तुमचा Return Invalid होऊ शकतो किंवा Income Tax Department कडून Notice येऊ शकते. त्यामुळे योग्य ITR Form निवडणे खूप महत्त्वाचे आहे.

या लेखामध्ये आपण FY 2025-26 (AY 2026-27) साठी कोणता ITR Form कोणासाठी लागू होतो हे अगदी सोप्या मराठीत समजून घेणार आहोत.

FY 2025-26 साठी ITR Forms ची Quick Comparison

ITR-1 (Sahaj) कोणासाठी आहे?

ITR-1 हा सर्वात जास्त वापरला जाणारा फॉर्म आहे.

हा फॉर्म अशा Resident Individual साठी आहे ज्यांचे एकूण उत्पन्न ₹50 लाखांपर्यंत आहे आणि ज्यांना खालील प्रकारचे उत्पन्न मिळते:

• Salary किंवा Pension Income
• एका House Property मधून Income
• Other Income (Savings Interest इ.)
• Agriculture Income ₹5,000 पर्यंत
• Shares मधून LTCG ₹1.25 लाखांपर्यंत

उदाहरण

राहुल पुण्यात नोकरी करतो. त्याला Salary आणि FD Interest मिळते. त्याचे Total Income ₹12 लाख आहे.

➡️ राहुलने ITR-1 फाईल करावा.

ITR-1 कोण वापरू शकत नाही?

खालील परिस्थितीत ITR-1 लागू होत नाही:

• Total Income ₹50 लाखांपेक्षा जास्त असल्यास
• Agriculture Income ₹5,000 पेक्षा जास्त असल्यास
• Capital Gain Income असल्यास
• Business किंवा Profession Income असल्यास
• एकापेक्षा जास्त House Property असल्यास
• Foreign Income असल्यास
• कंपनीमध्ये Director असल्यास
• Previous Year Loss Carry Forward करायचा असल्यास

⚠️ लक्षात ठेवा:
Salary दोन employers कडून मिळत असली तरी बाकी अटी पूर्ण होत असल्यास ITR-1 वापरता येतो.

ITR-2 कोणासाठी आहे?

ITR-2 हा Individual किंवा HUF साठी आहे ज्यांना Business Income नसतो पण खालील प्रकारचे Income असते:

• Salary/Pension
• Multiple House Property
• Capital Gain
• Foreign Income
• Agriculture Income ₹5,000 पेक्षा जास्त
• Director Income
• Loss Carry Forward

उदाहरण

नेहाकडे Salary Income आणि Share Market मधून Capital Gain आहे.

➡️ नेहाने ITR-2 फाईल करावा.

ITR-2 कोणाला लागू होत नाही?

जर तुमच्याकडे:

• Business Income
• Professional Income
• F&O Trading Income

असेल तर ITR-2 लागू होत नाही.

➡️ अशा वेळी ITR-3 किंवा ITR-4 लागू होतो.

ITR-3 कोणासाठी आहे?

ITR-3 हा Business किंवा Profession Income असलेल्या व्यक्तींसाठी आहे.

खालील परिस्थितीत ITR-3 लागू होतो:

• Business Income
• Freelancer Income
• F&O Trading
• Intraday Trading
• Company Director
• Unlisted Shares Investment

उदाहरण

अमोल Freelancer आहे आणि त्याला Professional Income मिळते.

➡️ अमोलने ITR-3 फाईल करावा.

ITR-3 मध्ये कोणते Income दाखवू शकतो?

ITR-3 मध्ये खालील सर्व Income दाखवता येतात:

• Business Income
• Professional Income
• Salary
• House Property
• Capital Gain
• Other Income

⚠️ जर 44AD/44ADA सोबत Capital Gain असेल तर बहुतेक वेळा ITR-3 लागू होतो.

ITR-4 (Sugam) कोणासाठी आहे?

ITR-4 हा Presumptive Taxation Scheme वापरणाऱ्या व्यक्तींसाठी आहे.

हा फॉर्म खालीलसाठी लागू होतो:

• Section 44AD Business
• Section 44ADA Professional Income
• Section 44AE Transport Business
• Salary Income ₹50 लाखांपर्यंत
• 1 House Property
• Other Income
• LTCG ₹1.25 लाखांपर्यंत

Freelancer साठी ITR-4

जर Freelancer चे Total Income ₹50 लाखांपेक्षा कमी असेल आणि तो 44ADA Scheme निवडत असेल तर ITR-4 भरू शकतो.

ITR-4 कोण वापरू शकत नाही?

खालील परिस्थितीत ITR-4 लागू होत नाही:

• Total Income ₹50 लाखांपेक्षा जास्त
• Capital Gain Income
• Multiple House Property
• Foreign Assets/Income
• Company Director
• Unlisted Shares
• Non-Resident Status

⚠️ जर Business Turnover ₹2 कोटींपेक्षा जास्त असेल तर ITR-3 लागू होतो.

⚠️ जर Professional Services-Gross Receipts ₹50 लाखांपर्यंत (नवीन नियमांनुसार काही cases मध्ये ₹75 लाखांपर्यंत) असतील ITR-3 लागू होतो.

ITR-5 कोणासाठी आहे?

ITR-5 खालील entities साठी आहे:

• Partnership Firm
• LLP
• AOP
• BOI

ITR-6 कोणासाठी आहे?

ITR-6 हा Companies साठी आहे.

Section 11 exemption claim करणाऱ्या companies वगळता बाकी सर्व companies हा फॉर्म भरतात.

ITR-7 कोणासाठी आहे?

ITR-7 खालील entities साठी लागू होतो:

• Trust
• NGO
• Political Party
• Educational Institution
• Religious Organization

तुम्हाला कोणता ITR Form भरावा लागेल?

Quick Decision Guide

• फक्त Salary Income → ITR-1
• Salary + Capital Gain → ITR-2
• Business/F&O/Freelancing → ITR-3
• 44AD/44ADA Scheme → ITR-4
• Partnership Firm → ITR-5
• Company → ITR-6
• Trust/NGO → ITR-7

Frequently Asked Questions (FAQs)

Salary आणि Share Market Income असल्यास कोणता ITR?

➡️ ITR-2

Freelancer साठी कोणता ITR लागू होतो?

➡️ ITR-3 किंवा ITR-4

F&O Trading साठी कोणता ITR?

➡️ ITR-3

चुकीचा ITR भरल्यास काय होते?

➡️ Return defective किंवा invalid होऊ शकतो.

Multiple Employers असल्यास ITR-1 भरू शकतो का?

➡️ होय, बाकी सर्व अटी पूर्ण होत असल्यास ITR-1 वापरता येतो.

निष्कर्ष

योग्य ITR Form निवडणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. चुकीचा फॉर्म भरल्यास Income Tax Notice येऊ शकते किंवा Return reject होऊ शकतो.

म्हणून तुमचे Income Sources समजून योग्य ITR Form निवडा आणि वेळेवर Return फाईल करा.

Need Help With ITR Filing?

तुम्हाला योग्य ITR Form निवडण्यात अडचण येत आहे का?

✅ Salary Return
✅ Capital Gain
✅ Freelancer ITR
✅ F&O Trading Return
✅ Business Return

Professional ITR Filing Service साठी आमच्याशी संपर्क करा +91 8668693980